Αφρικανική σκόνη: Πόσο επικίνδυνη είναι τελικά;

Αφρικανική σκόνη: Πόσο επικίνδυνη είναι τελικά;

Η αφρικανική σκόνη «τρύπωσε» στην καθημερινότητά μας, άφησε τα… ίχνη της σε όλη την Κρήτη (και όχι μόνο), έγινε το κύριο θέμα συζήτησης στις παρέες και τα social media και (κίτρινο) φόντο σε χιλιάδες φωτογραφίες, που «ταξίδεψαν» σε όλο τον κόσμο, μέσω διαδικτύου.

Πόσο επικίνδυνη είναι τελικά η αφρικανική σκόνη για την υγεία μας; Γιατί «επισκέπτεται» τόσο συχνά την Κρήτη; Πώς συνδέεται με την κλιματική αλλαγή; Πώς μπορούμε να προστατευτούμε από την σκόνη; Και πώς μπορεί να βλάψει (μακροπρόθεσμα) τον… τουρισμό; Το kritimono δίνει τον λόγο στους ειδικούς, που αναλύουν το φαινόμενο της αφρικανικής σκόνης και «μοιράζονται» τις γνώσεις και τους προβληματισμούς τους σχετικά με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στο περιβάλλον, τον ανθρώπινο οργανισμό και τις συνθήκες διαβίωσης στην Κρήτη και την υπόλοιπη χώρα.

Χρήστος Ζερεφός, φυσικός, ομότιμος καθηγητής του πανεπιστημίου Αθηνών, ακαδημαϊκός

«Εμείς δημιουργούμε το πρόβλημα»

«Το φαινόμενο της αφρικανικής σκόνης, που είναι ιδιαίτερα έντονο τις τελευταίες ημέρες στην Κρήτη, οφείλεται σε ένα συγκεκριμένο καιρικό σύστημα. Το φαινόμενο, από μόνο του, δεν είναι κάτι παράξενο. Ωστόσο, προκαλεί έκπληξη η έντασή του. Η συχνότητα εμφάνισης της αφρικανικής σκόνης συνδέεται με την κλιματική αλλαγή. Κάθε κύμα σκόνης μεταφέρει τους κινδύνους που υπάρχουν σε κάθε περιοχή από την οποία περνάει. Η άμμος που υπάρχει στην Σαχάρα δεν είναι επικίνδυνη, δεν έχει σωματίδια. Περνώντας όμως από μεγάλες πόλεις απορροφάει τα σωματίδια και τους κινδύνους που υπάρχουν σε αυτές. Η ανθρώπινη δραστηριότητα, λοιπόν, δημιουργεί το πρόβλημα. Περιμένουμε άλλο ένα σοβαρό επεισόδιο σκόνης στις 31 Μαρτίου. Η Κρήτη είναι μια περιοχή που, εκτός της σκόνης, ταλαιπωρείται από ξηρασία και λειψυδρία. Η ξηρασία, δυστυχώς, θα πλήττει την περιοχή και ολόκληρη την χώρα για πολλές δεκαετίες. Η Κρήτη όμως έχει ένα πλεονέκτημα. Έχει αυτάρκεια, έχει δικό της νερό. Επομένως, δεν θα πληγεί τόσο, όσο άλλες περιοχές της χώρας».

Νίκος Τζανάκης, διευθυντής Πνευμονολογικής Κλινικής ΠΑΓΝΗ

«Το κάπνισμα είναι πιο βλαβερό από ένα ήπιο επεισόδιο σκόνης»

«Το φαινόμενο είναι επικίνδυνο όταν εμφανίζεται με τέτοια ένταση, όπως συνέβη τις προηγούμενες ημέρες στην Κρήτη. Σε κάποιες περιοχές, καταγράφηκαν συγκεντρώσεις σωματιδίων της τάξης των 5.000 και 6000 μg/ m³, με ανώτατο φυσιολογικό όριο τα 50 μg/ m³. Ήταν κάτι πρωτόγνωρο. Οι ποσότητες ήταν τρομακτικές. Από την αφρικανική σκόνη κινδυνεύουν κυρίως άτομα με καρδιοπάθειες, αναπνευστικά προβλήματα, πνευμονοπάθειες, οι χρόνια πάσχοντες. Οι μακροχρόνιες επιπτώσεις της σκόνης δεν έχουν μελετηθεί επαρκώς. Γνωρίζουμε ότι η αφρικανική σκόνη περιέχει βαρέα μέταλλα. Στοιχεία όπως νικέλιο, αρσενικό, χρώμιο, που δυνητικά είναι τοξικά και καρκινογόνα. Ωστόσο, μιλάμε για απειροελάχιστες ποσότητες. Σε μια ημέρα με κανονικά ή μέτρια επίπεδα σκόνης στην ατμόσφαιρα, το κάπνισμα μπορεί να αποδειχθεί περισσότερο βλαβερό από την σκόνη. Όταν όμως έχουμε μεγάλες συγκεντρώσεις σωματιδίων, ο κίνδυνος αυξάνεται σημαντικά. Ο μοναδικός τρόπος προστασίας από την σκόνη είναι να παραμείνουμε στο σπίτι και να αποφύγουμε την σωματική άσκηση. Η χρήση μάσκας δεν είναι τόσο αποτελεσματική. Κρατάει όμως μακριά κάποια σωματίδια».

Αντώνης Λάλος, διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου – ΕΜΥ

«Η Κρήτη… ξέρει από αφρικανική σκόνη»

«Δεν είναι η πρώτη, ούτε η τελευταία  φορά, που βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα σοβαρό επεισόδιο σκόνης. Με βάση τα δεδομένα που έχουμε στην διάθεσή μας, κάθε σοβαρό επεισόδιο περιλαμβάνει, κατά μέσο όρο, 7-8 επισκέψεις σκόνης. Το πρόβλημα είναι ότι δεν είναι δυνατό να προβλέψει κανείς ποια από αυτές τις επισκέψεις θα είναι η… χειρότερη, ως προς τις υπερβάσεις σωματιδίων. Η αφρικανική σκόνη σηκώνεται σαν… πούδρα, σαν ταλκ, με τους νοτιάδες. Και η Κρήτη, λόγω της γεωγραφικής θέσης της, δέχεται συχνά μεγάλες ποσότητες. Πάντα είχε επεισόδια σκόνης η Κρήτη. Οι Κρητικοί, ειδικά οι μεγαλύτεροι σε ηλικία, το ξέρουν αυτό. Επιδημιολογικά, έχει αποδειχθεί ότι τα σωματίδια της σκόνης είναι βλαβερά για τον ανθρώπινο οργανισμό. Αν δούμε ότι, μέσα στην άνοιξη, αντί για 7-8 επισκέψεις, φθάσουμε στις… 20, αυτό, αναμφισβήτητα, θα είναι μεγάλο πρόβλημα. Είναι ένα φαινόμενο σε εξέλιξη».

Μιχάλης Πετράκης, περιβαλλοντολόγος

«Αυξάνονται οι πηγές προέλευσης της σκόνης»

«Αυτό που συμβαίνει τις τελευταίες ημέρες στην Κρήτη, με την αφρικανική σκόνη, είναι ακραίο. Εκείνο που πρέπει να μας ανησυχεί περισσότερο είναι ότι οι πηγές προέλευσης της σκόνης και των σωματιδίων αυξάνονται συνεχώς. Η Σαχάρα επεκτείνεται κατά 50-60 χιλιόμετρα τον χρόνο. Το φαινόμενο της… εισβολής αφρικανικής σκόνης στην χώρα μας δεν είναι καινούριο. Πλέον όμως είναι πιο έντονο και εμφανίζεται με μεγαλύτερη συχνότητα. Η σκόνη αποτελείται: α) από πολύ λεπτά σωματίδια, που το αναπνευστικό μας σύστημα δεν μπορεί να «φιλτράρει και β) από μεγαλύτερα σωματίδια, που δεν είναι τόσο επικίνδυνα, επειδή δεν περνούν στον οργανισμό μας. Για καλή μας τύχη, η αφρικανική σκόνη που φθάνει στην χώρα μας ‘’κουβαλάει’’ κυρίως σωματίδια της δεύτερης κατηγορίας».

Ιωάννα Μητρούσκα, πνευμονολόγος, διευθύντρια ΕΣΥ – ΠΑΓΝΗ, υπεύθυνη Ιατρείου Διακοπής Καπνίσματος

«Δεν γνωρίζουμε την σύσταση της σκόνης»

«Η αφρικανική σκόνη προκαλεί ερεθισμό στο αναπνευστικό σύστημα, ειδικά σε ανθρώπους που πάσχουν από πνευμονοπάθειες, σε υπερήλικες, σε παιδιά, στις ευπαθείς ομάδες. Σε άτομα με ευαίσθητο αναπνευστικό σύστημα, η σκόνη μπορεί να προκαλέσει δύσπνοια, βήχα, να επιδεινώσει κάποια συμπτώματα. Παλαιότερα, είχαν γίνει κάποιες μετρήσεις που έδειξαν ότι η σκόνη περιείχε βαρέα μέταλλα. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι η σκόνη έχει κάθε φορά την ίδια σύσταση. Από ημέρα σε ημέρα, από ώρα σε ώρα, η σύσταση της σκόνης μπορεί είναι τελείως διαφορετική. Για να μετρήσει κανείς τις επιπτώσεις του φαινομένου, πρέπει να γνωρίζει με ακρίβεια την σύσταση της σκόνης, καθώς και τον χρόνο έκθεσης ενός ανθρώπου στην σκόνη. Αυτή την στιγμή, δεν υπάρχουν τέτοιες μετρήσεις.

Όταν απαγορεύτηκε το κάπνισμα σε κλειστούς χώρους στην δυτική Ευρώπη, οι ερεθισμοί και τα συμπτώματα από τα αισθητήρια όργανα (στόμα, μάτια, μύτη) σε ανθρώπους που εργάζονταν σε μπαρ, εστιατόρια κλπ., μειώθηκαν κατά 50%. Δεν προκαλεί, επομένως, μόνο η αφρικανική σκόνη ερεθισμούς και προβλήματα. Ως προς τους τρόπους προστασίας, δεν είναι κακό να κυκλοφορεί με μάσκα ή να μην αερίσει τόσο καλά το σπίτι του, αυτές τις ημέρες, ένας άνθρωπος με ευαίσθητο αναπνευστικό. Επιπλέον, άτομα με αναπνευστικά προβλήματα, που κάνουν εισπνοές, ίσως χρειαστεί να αυξήσουν την δόση του ανακουφιστικού φαρμάκου, τις ημέρες που είναι έντονη η σκόνη».

Τάκης Γρηγορίου, υπεύθυνος για θέματα Ενέργειας και Κλιματικών Αλλαγών, στο ελληνικό γραφείο της Greenpeace

«Η σκόνη να λειτουργήσει ως καμπανάκι»

«Η μεταφορά αερίων μαζών είναι κάτι συνηθισμένο. Το στοιχείο που αλλάζει τα δεδομένα είναι οι συνθήκες υπό τις οποίες εξελίσσεται ένα τέτοιο φαινόμενο. Όταν η θερμοκρασία είναι στους 30 βαθμούς Κελσίου, η κατάσταση δυσκολεύει. Η αφρικανική σκόνη στην Κρήτη όμως δεν είναι το πραγματικό πρόβλημα. Είναι μια αφορμή για να δούμε την μεγάλη εικόνα. Πρέπει να λειτουργήσει ως ‘’καμπανάκι’’ για αυτά που ακολουθούν. Η Κρήτη υποφέρει από ξηρασία και λειψυδρία. Ένα μεγάλο μέρος των ακτών και των παραλιών της διαβρώνεται. Αυτή την στιγμή, ο αγώνας που γίνεται σε παγκόσμιο επίπεδο ενάντια στην κλιματική αλλαγή, έχει ως στόχο να συγκρατηθεί η μέση αύξηση της θερμοκρασίας στους 1,5 με 2 βαθμούς Κελσίου.

Αν δεν επιτευχθεί αυτός ο στόχος, οι κάτοικοι της Κρήτης, σε μερικές δεκαετίες, θα βρεθούν αντιμέτωποι με ακραίες συνθήκες. Για έναν – δύο μήνες τον χρόνο, η ζέστη θα είναι τόσο αφόρητη, ώστε δεν θα υπάρχει τουριστική σεζόν, όπως την γνωρίζουμε σήμερα. Η σκόνη, λοιπόν, είναι απλώς ένα ‘’σημάδι’’, για όσα θα ζήσουν τα παιδιά και τα εγγόνια μας. Πρέπει να πάμε σε ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης, χωρίς ορυκτά καύσιμα. Να χτίσουμε αλλιώς τα σπίτια μας. Να ξεφύγουμε από το βιομηχανικό μοντέλο γεωργίας. Να προσέξουμε την χρήση του νερού. Η Ελλάδα πρέπει, επιτέλους, να προσαρμοστεί στα δεδομένα της κλιματικής αλλαγής. Και η τοπική κοινωνία της Κρήτης, που βρίσκεται στην… γραμμή του πυρός, πρέπει να δείξει τον δρόμο στους υπόλοιπους».

Διαβάστε επίσης