Στο Μουσείο Καζαντζάκη, στην Μυρτιά

Σπάνια χειρόγραφα, βιβλία, επιστολές, προσωπικά αντικείμενα, φωτογραφίες και έργα τέχνης, «μιλούν» για την ζωή και το έργο του Νίκου Καζαντζάκη. Το «ταξίδι» της ζωής του κορυφαίου Έλληνα συγγραφέα και στοχαστή, σε ένα μουσείο.

«Στον Καζαντζάκη πας; Ίσια, όλο ευθεία και θα βγεις στο μουσείο. Καλά το κάνεις και πηγαίνεις. Ο Καζαντζάκης, να θυμάσαι, είναι η ψυχή της Κρήτης». Ανηφορικός, «πνιγμένος» στο πράσινο, ο δρόμος για την Μυρτιά, το χωριό του Καζαντζάκη. Σαν η φύση να προσπαθεί σε προετοιμάσει, να «καθαρίσει» το μυαλό και την καρδιά σου, για όσα θα ακούσεις και θα δεις. Και αν, κάποια στιγμή, απορήσεις αν ακολουθείς την σωστή διαδρομή, όλο και κάποιος θα βρεθεί, να φροντίζει εκείνη την ώρα τα αμπέλια ή τα χωράφια του και να σε καθησυχάσει.

Στην πλατεία της Μυρτιάς, το μουσείο. Μοντέρνο κτίριο, μα στιβαρό, λιτό, όπως αρμόζει. «Το μουσείο Καζαντζάκη ιδρύθηκε το 1983, από τον Γιώργο Ανεμογιάννη, ενδυματολόγο και σκηνογράφο. Ήταν ένα από τα πρώτα λογοτεχνικά μουσεία στην Ελλάδα και εγκαινιάστηκε από την τότε υπουργό Πολιτισμού, Μελίνα Μερκούρη. Στο σημείο που βρίσκεται σήμερα το μουσείο, ήταν το σπίτι της οικογένειας Ανεμογιάννη. Για την κατασκευή του μουσείου, παραχωρήθηκαν επίσης κτίσματα που ανήκαν σε συγγενικά πρόσωπα του Καζαντζάκη. Αρχικά, ο χώρος θύμιζε λαογραφικό μουσείο. Ένα παλιό σπίτι, με αντικείμενα σε προθήκες. Ωστόσο, με την ανακαίνιση, που ολοκληρώθηκε πριν από περίπου μια δεκαετία, το μουσείο Καζαντζάκη άλλαξε μορφή» εξηγεί η υπεύθυνη ξεναγήσεων, Στέλλα Μαρινάκη.

Μουσείο καζαντζάκη-χρονολόγιο-προθήκες

Το μουσείο είναι ένας χώρος «ζεστός». Ο φωτισμός, τα χρώματα, οι ασπρόμαυρες φωτογραφίες, προσωπικά αντικείμενα, χειρόγραφα, επιστολές, η ζωή του Νίκου Καζαντζάκη, του σπουδαιότερου συγγραφέα και στοχαστή που ανέδειξε ποτέ αυτός ο τόπος, «ξεδιπλώνεται» μπροστά σου σαν ανοικτό βιβλίο. «Η πρώτη ενότητα είναι αφιερωμένη στην βιογραφία του Καζαντζάκη. Στα αριστερά, φαίνεται ένα χρονολόγιο. Φωτογραφίες και σημαντικά γεγονότα της ζωής του Καζαντζάκη, σε συνδυασμό με τις ιστορικές και πολιτικές εξελίξεις κάθε εποχής. Δεξιά, μοιρασμένα σε τρεις προθήκες, βλέπουμε τα πρώτα τεκμήρια της ζωής του». Το σημειωματάριό του, από την Νάξο. Φωτογραφίες με τις αδελφές του. Το δαχτυλίδι της μητέρας του. Ένας κατάλογος των έργων του. Η ταυτότητά του.

«Ως ημερομηνία γέννησης, στην ταυτότητα του Καζαντζάκη, αναγράφεται το έτος 1885. Ωστόσο, είναι εξακριβωμένο ότι ο Καζαντζάκης γεννήθηκε το 1883. Το είχε γράψει η μητέρα του, πίσω από μία εικόνα». Λίγο πιο κάτω, μια γωνιά του μουσείου είναι αφιερωμένη στο Βραβείο Ειρήνης, με το οποίο τιμήθηκε ο Καζαντζάκης, το 1956, στην Βιέννη. «Αναγνωρίστηκε στο εξωτερικό, πολεμήθηκε στο εσωτερικό». Επόμενη ενότητα, η «Οδύσσεια», ένα από τα σημαντικότερα έργα του Καζαντζάκη. «Ο ίδιος είχε γράψει, σε επιστολή: ‘’Η ζωή μου θα πάει χαμένη, αν η Οδύσσεια, που τυπώνεται τώρα, δεν έχει αξία’’. Η Οδύσσεια γράφτηκε σε 17σύλλαβο, από το 1924 ως το 1938. Έγιναν επτά γραφές και τυπώθηκε σε 300 αντίτυπα».

Μουσείο-καζαντζάκη-οδύσσεια

Ο χώρος της «Οδύσσειας», με φινιστρίνια και λαμαρίνες, παραπέμπει σε πλοίο του Μεσοπολέμου. «Βασικό θέμα της Οδύσσειας ήταν το ταξίδι. Στις προθήκες, έχουν τοποθετηθεί ταξιδιωτικά έγγραφα, διαβατήρια, δημοσιογραφικές ταυτότητες, αντικείμενα που συνδέονται με ταξίδια του Καζαντζάκη. Και ο συμβολικός βραχόκηπος υπενθυμίζει το ψυχρό φινάλε της Οδύσσειας, στην παγωμένη Ανταρκτική». Στο κέντρο της αίθουσας, ξεχωρίζει ανάμεσα στα εκθέματα το τραπέζι – γραφείο του Καζαντζάκη, που βρισκόταν στο καθιστικό του σπιτιού του, στην Αντίμπ. Πάνω του, η συλλεκτική πρώτη έκδοση της «Οδύσσειας», ένα κουτί με κανέλα και μοσχοκάρυδο, που είχε μπροστά του ο Καζαντζάκης όταν έγραφε, σημειωματάρια, μια κούπα, τα γυαλιά του.

Στο μουσείο Καζαντζάκη και η επιστολή του Αϊνστάιν

Στην Αίθουσα Προβολών του μουσείου, το 20λεπτης διάρκειας ντοκιμαντέρ για την ζωή και το έργο του Καζαντζάκη είναι διαθέσιμο σε 12 διαφορετικές εκδοχές (ελληνικά, αγγλικά, γαλλικά και άλλες γλώσσες, ενώ υπάρχει και εκδοχή για παιδιά). Οι τοίχοι της αίθουσας είναι «ντυμένοι» με φωτογραφίες και πορτρέτα συγγενών του Καζαντζάκη, καλλιτεχνών, ιστορικών προσώπων που επηρέασαν το έργο του, αλλά και με μια μεγάλη συλλογή επιστολών. Ανάμεσά τους και ένα αντίγραφο της επιστολής που έστειλε ο Άλμπερτ Αϊνστάιν στον Νίκο Καζαντζάκη.

επιστολή-αϊνστάιν-σε-καζαντζάκη

«Το μουσείο έχει συγκεντρώσει πάνω από 8.500 επιστολές και επιστολικά δελτάρια» λέει η Στέλλα Μαρινάκη, περνώντας δίπλα από τις προτομές του Καζαντζάκη, στην σκάλα που οδηγεί στον πρώτο όροφο. Το δεύτερο τμήμα του μουσείου, χωρισμένο σε δύο αίθουσες, είναι αφιερωμένο στα θεατρικά και παιδικά έργα, τα μυθιστορήματα, τα κινηματογραφικά σενάρια και τα ταξιδιωτικά βιβλία του Καζαντζάκη. «Έγραψε 21 θεατρικά έργα, το ένα έχει χαθεί. Αντλούσε έμπνευση από το Βυζάντιο, την ιστορία και την αρχαιότητα. Κάποια θεατρικά έργα του, όπως ο Καποδίστριας, παρουσιάστηκαν στο κοινό».

Μυθιστορήματα και ταξίδια

Στην αίθουσα των μυθιστορημάτων και ταξιδιωτικών έργων, ξεχωρίζουν οι ενότητες για κάποια από τα σπουδαιότερα έργα του Νίκου Καζαντζάκη. «Καπετάν Μιχάλης», «Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται», «Ο Φτωχούλης του Θεού», «Αναφορά στον Γκρέκο», «Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά». Σπάνιες εκδόσεις, χειρόγραφα, επιστολές, οθόνες που προβάλλουν αποσπάσματα ταινιών, φωτογραφίες, το μαχαίρι και το κομπολόι του πατέρα του Καζαντζάκη, προθήκες για την σχέση του Καζαντζάκη με την πολιτική και για την ζωή του στην Αίγινα. Και στο βάθος, «λουσμένες» στο φως, οι βαλίτσες που κλείνουν μέσα τους πολύτιμες εικόνες και αναμνήσεις από ταξίδια του Καζαντζάκη.

«Τα ταξίδια είναι ένα μεγάλο κεφάλαιο της ζωής του Καζαντζάκη. Για να ταξιδεύει, εργαζόταν, συχνά, ως ανταποκριτής εφημερίδων. Τα βιβλία της σειράς ‘’Ταξιδεύοντας’’ θεωρούνται εξαιρετικά δείγματα ταξιδιωτικής λογοτεχνίας. Μία από τις βαλίτσες είναι αφιερωμένη στην Κρήτη, όπου επέστρεφε, κάθε τόσο, για να πάρει φόρα, όπως έλεγε. Επέστρεψε όμως και για να καταγράψει τις ωμότητες της Γερμανικής Κατοχής. Το καλοκαίρι του 1945, ως μέλος της Επιτροπής Διαπιστώσεως Γερμανικών Ωμοτήτων».

καζαντζάκης-ταξιδεύοντας

Βιβλία και «μυστικά» συρτάρια

Στην ίδια αίθουσα, ο επισκέπτης μπορεί να ξεφυλλίσει και να διαβάσει σπουδαία βιβλία του Καζαντζάκη. Να μάθει περισσότερα για την ζωή και το έργο του, με την βοήθεια ηλεκτρονικού υπολογιστή ή να ανοίξει ένα από τα «μυστικά» συρτάρια του μουσείου. «Σε ένα από τα συρτάρια, υπάρχει έγγραφο του Οικουμενικού Πατριαρχείου, που αποδεικνύει ότι ο Νίκος Καζαντζάκης δεν αφορίστηκε ποτέ, επισήμως, από την Εκκλησία».

Η περιήγηση στο μουσείο Καζαντζάκη τελειώνει. Η πόρτα του μουσείου ανοίγει ξανά και ο προθάλαμος γεμίζει παιδιά. «Σχολική εκδρομή» λέει η Στέλλα Μαρινάκη και αρχίζει την ξενάγηση. Αφήνοντας το μουσείο και βαδίζοντας προς την εκκλησία του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, τα στενά δρομάκια της Μυρτιάς λάμπουν στον ήλιο, «στολισμένα» με υπέροχα λουλούδια. Στο καμπαναριό, στα δέντρα, στις στέγες των παλιών σπιτιών, τα πουλιά «στήνουν» χορό. Λέξεις και εικόνες κατακλύζουν το μυαλό. Και μια φράση «ξεπηδάει» από τις σελίδες ενός βιβλίου και γαληνεύει την καρδιά. «Όσο υπάρχουν στον κόσμο λουλούδια και παιδιά και πουλιά, μη φοβάσαι· όλα θα πάνε καλά» (Νίκος Καζαντζάκης, «Ο Φτωχούλης του Θεού»).

Διαβάστε επίσης