Συσκευές ηλεκτροσόκ, τάματα και καρδιογράφοι του 1900

Αντίγραφα ιατρικών εργαλείων της Μινωικής εποχής, συσκευές ηλεκτροσόκ, καρδιογράφοι του 1900, χειρουργικά εργαλεία, ακτινολογικά μηχανήματα, φιαλίδια, βότανα και φαρμακευτικά σκευάσματα περασμένων αιώνων, «διηγούνται» την ιστορία της Ιατρικής στην Κρήτη (και όχι μόνο).

Η περιήγηση στο Μουσείο Ιατρικής Κρήτης ξεκινάει από την ενότητα της Μινωικής και Αρχαίας Ιατρικής. Η εμβληματική φιγούρα της θεάς με τα φίδια σε πρώτο πλάνο και, στις προθήκες, αγαλματίδια της Μινωικής εποχής που αναπαριστούν ασθενείς, αντίγραφα αρχαίων ιατρικών εργαλείων και… τάματα των Μινωιτών. «Είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι οι Μινωίτες είχαν την ίδια φιλοσοφία με τους σημερινούς ανθρώπους απέναντι στις αρρώστιες. Όπως εμείς κάνουμε τάματα, για να ζητήσουμε την βοήθεια του Θεού, για να τον ευχαριστήσουμε σε δύσκολες στιγμές, έτσι και οι Μινωίτες πίστευαν ότι η θεά θα τους βοηθήσει να θεραπευτούν. Κατασκεύαζαν, λοιπόν, αγαλματίδια, έφτιαχναν ομοιώματα μελών του ανθρωπίνου σώματος – εδώ έχουμε χέρια και πόδια – και τα πρόσφεραν ως τάματα» εξηγεί η υπεύθυνη ξεναγήσεων του Μουσείου Ιατρικής Κρήτης, Βάσω Καμπουρέλλη.

τάματα-μινωική-εποχή

Τάματα της Μινωικής εποχής

Οι Μινωίτες δεν αρκούνταν όμως στην θεϊκή παρέμβαση. Είχαν γνώσεις Ιατρικής – έστω και σε πρώιμο στάδιο – και χρησιμοποιούσαν τα δικά τους ιατρικά εργαλεία. «Από τα ευρήματα της συγκεκριμένης περιόδου, προκύπτει ότι οι Μινωίτες είχαν γνώσεις Οδοντιατρικής και Χειρουργικής – Μικροχειρουργικής. Επιπλέον, επειδή ταξίδευαν συχνά και κατά την διάρκεια των ταξιδιών τους δεν είχαν μεγάλη ποικιλία τροφίμων, ταλαιπωρούνταν αρκετά από ασθένειες όπως το σκορβούτο. Είχαν λοιπόν τις δικές τους θεραπείες, τα εργαλεία τους, αλλά απευθύνονταν και στην θεά με τα φίδια – που συμβόλιζαν την αναγέννηση, την δυνατότητα θεραπείας – για να ζητήσουν βοήθεια» σημειώνει η ίδια.

Στο Μουσείο Ιατρικής Κρήτης, τα εκατοντάδες εκθέματα παρουσιάζονται σε θεματικές ενότητες: 1) Η Ιατρική στην Κρήτη (Μινωική και Αρχαία Ιατρική, Ενετοκρατία, Τουρκοκρατία). 2) Λοιμώδη – Δημόσια Υγεία (Σπιναλόγκα, λέπρα, ασθένειες και κοινωνικός αποκλεισμός). 3) Ιατρικά εργαλεία και ακτινολογικά μηχανήματα. 4) Οφθαλμολογία και Οδοντιατρική. 5) Ιατρική και Σύγχρονη Τέχνη. 6) Βότανα και Φάρμακα. Σε κάθε τμήμα, έχουν τοποθετηθεί μεγάλοι κύβοι με πληροφορίες και σπάνιο φωτογραφικό υλικό. Και γύρω τους, αναπτύσσονται οι προθήκες και οι πολύτιμες συλλογές του μουσείου.

ιατρική-σχολή-κρήτης-μουσείο

Κύβοι με σπάνιες φωτογραφίες και ενημερωτικό υλικό

«Η διαμόρφωση του χώρου θα αλλάξει. Έχουμε, άλλωστε, έναν πολύ μεγάλο αριθμό αντικειμένων, που… περιμένουν την σειρά τους, για να ενταχθούν στην μόνιμη έκθεση του μουσείου. Βρίσκεται σε εξέλιξη η μουσειολογική μελέτη της περιφέρειας Κρήτης, που θα μας βοηθήσει σημαντικά και, ίσως, δώσει στο μουσείο την ευκαιρία να διεκδικήσει, αργότερα, κάποια χρηματοδότηση. Το ιδανικό βέβαια θα ήταν να βρεθεί ένα άλλο κτίριο για να στεγάσει το μουσείο, ώστε να αναδειχθεί ο πλούτος του. Να εμπλουτιστεί η συλλογή με περισσότερα εκθέματα, για τα οποία δεν υπάρχει εδώ ο απαραίτητος χώρος» αναφέρει η υπεύθυνη συλλογών του Μουσείου Ιατρικής Κρήτης, Μαρία Τσαγκαράκη.

Η Ιατρική του 1900

Στα ράφια με τα παλιά ιατρικά μηχανήματα και εργαλεία, ξεχωρίζει μια συσκευή ηλεκτροσόκ του 1900. Μια συσκευή με στοιχεία υγρών μπαταριών στο κάτω τμήμα, που λειτουργούσε με θειάφι και χρησιμοποιούνταν κυρίως σε ασθενείς με σχιζοφρένεια και  μανιοκατάθλιψη. Ακριβώς δίπλα, ένας καρδιογράφος της ίδιας περιόδου, που σήμερα μοιάζει… πρωτόγονος. Μια παλιά συσκευή αναισθησίας και, λίγο πιο κάτω, το βαλιτσάκι του έφιππου γιατρού, που χρονολογείται στα τέλη του 19ου αιώνα. «Το βαλιτσάκι του γιατρού, που ανέβαινε στο γαϊδουράκι και γύριζε τα χωριά, είναι ένα από τα σημαντικότερα εκθέματα του μουσείου. Επί της ουσίας, αντιπροσωπεύει την… Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας του 1900. Χειρουργικά εργαλεία, λαβίδες για να μην πιάνει ο γιατρός τις γάζες με γυμνά χέρια, αλλά και μια μεγάλη σύριγγα, που δεν αποκλείεται να χρησιμοποιούνταν σε ζώα!» λέει η υπεύθυνη ξεναγήσεων του μουσείου, Βάσω Καμπουρέλλη.

ιατρική-συσκευή-ηλεκτροσόκ-1900

Συσκευή ηλεκτροσόκ του 1900

Λίγα βήματα πιο κάτω, ξεπροβάλλουν ιατρικές μάσκες για ακτινογραφίες, παλιές συσκευές πνευμονοθώρακα και ακτινολογικά μηχανήματα του 1900, που προέρχονται από ιδιωτικά ιατρεία. «Στην ενότητα των ακτινολογικών μηχανημάτων, μπορεί να δει κανείς και την φωτογραφία της πρώτης ακτινογραφίας στην ιστορία, που πραγματοποιήθηκε το 1895. Στο οφθαλμολογικό τμήμα, υπάρχουν παλαιοί φακοί, ιατρικά όργανα και συσκευές που ‘’μαρτυρούν’’ πόσο έχει προχωρήσει σήμερα η ιατρική. Και στην ενότητα Βότανα και Φάρμακα, αποκαλύπτεται ο κρυμμένος – και κάπως παραμελημένος – θησαυρός της Κρήτης» λέει η υπεύθυνη συλλογών του μουσείου, Μαρία Τσαγκαράκη, καθώς ενεργοποιεί, με το δάχτυλό της, μία από τις οθόνες αφής του Μουσείου Ιατρικής.

Ιατρική και βότανα

Αλαδανιά, δίκταμο, κρόκος, φασκόμηλο, εκατοντάδες ενδημικά φυτά και βότανα της Κρήτης «ξεδιπλώνουν» τις αρετές τους και «προσκαλούν» τους επισκέπτες του μουσείου να ανακαλύψουν τις θεραπευτικές ιδιότητές τους. «Η αλαδανιά χρησιμοποιείται πολύ συχνά στην αρωματοποιία και θα μπορούσε να συμβάλει στην τόνωση της τοπικής οικονομίας, ως νέα καλλιέργεια. Ο κρόκος γινόταν θυμίαμα για τους θεούς. Και είναι ένα από τα υλικά που απαιτούνται για την παρασκευή του αγίου μύρου. Από τροποποιήσεις μορίων της ερυσίβης,  ενός μύκητα που παρασιτεί στα σιτηρά, προέκυψε ένα φάρμακο για το Πάρκινσον. Είναι πολλά που πρέπει να μάθουμε για τα βότανα. Για αυτό το δώρο που χάρισε απλόχερα η φύση στον τόπο μας, την Κρήτη» σημειώνει η κυρία Τσαγκαράκη.

 

ιατρική-και-βότανα-στο-μουσείο-τσαγκαράκη

Η υπεύθυνη συλλογών του μουσείου, Μαρία Τσαγκαράκη

Η ίδρυση του μουσείου

Το Μουσείο Ιατρικής ήταν το όραμα της ιδρυτικής ομάδας του Μορφωτικού Συλλόγου Επιστημών Υγείας του πανεπιστημίου Κρήτης, που «γεννήθηκε» το 1996, με πρωτοβουλία του αείμνηστου καθηγητή Οφθαλμολογίας, Ιωάννη Τσαμπαρλάκη. Η ίδρυση του μουσείου φέρει την «σφραγίδα» του αείμνηστου ακτινολόγου και μελετητή της Ιστορίας της Ιατρικής, Μανώλη Δετοράκη, αλλά και μιας δραστήριας ομάδας εθελοντών, εργαζομένων και υγειονομικών, που συντάχθηκαν στην κοινή προσπάθεια.

Η Ιατρική Σχολή στήριξε το εγχείρημα, παραχωρώντας αίθουσες για την φιλοξενία των εκθεμάτων. Με απόφαση της γενικής συνέλευσης του τμήματος, τo 2010, το μουσείο στεγάστηκε σε έναν χώρο περίπου 550 τ.μ. (εκεί που βρισκόταν παλαιότερα η Βιβλιοθήκη της Ιατρικής). Και το καλοκαίρι του 2011, το Μουσείο Ιατρικής αναγνωρίστηκε επισήμως ως ακαδημαϊκή μονάδα της Σχολής Επιστημών Υγείας του πανεπιστημίου Κρήτης. «Το 2016, το Μουσείο Ιατρικής αναγνωρίστηκε και με ΦΕΚ, ως ένα από τα τέσσερα μουσεία του πανεπιστημίου Κρήτης» αναφέρει η υπεύθυνη των συλλογών του μουσείου, Μαρία Τσαγκαράκη.

«Κύτταρο εξωστρέφειας»

Το Μουσείο Ιατρικής Κρήτης αναπτύσσεται σε δύο επίπεδα. Στον πρώτο όροφο, φιλοξενείται η μόνιμη συλλογή. Στο χαμηλότερο επίπεδο, φυλάσσονται ιατρικά εργαλεία, μηχανήματα και άλλα αντικείμενα και πραγματοποιούνται μαθήματα της Ιατρικής Σχολής, εκδηλώσεις και προβολές. Οι αίθουσες του μουσείου είναι ανοικτές στο κοινό (κατόπιν συνεννόησης, ειδικά αν πρόκειται για σχολικές επισκέψεις ή οργανωμένα γκρουπ). Το μουσείο προσελκύει κυρίως σχολεία, φοιτητές, μέλη της ιατρικής κοινότητας, αλλά και ξένους επισκέπτες, που συμμετέχουν σε επιστημονικά συνέδρια στην Κρήτη.

«Η πόρτα μας όμως είναι ανοικτή σε όλους. Εμείς αντιμετωπίζουμε το μουσείο ως ένα σημαντικό κύτταρο εξωστρέφειας. Και μέσα από τις εκδηλώσεις και τις ημερίδες, ευρείας θεματολογίας, προσπαθούμε να περάσουμε αυτό το μήνυμα και στον κόσμο. Διοργανώνουμε τουλάχιστον μία εκδήλωση τον μήνα. Με αντικείμενα όπως η γήρανση, η ολιστική Ιατρική, η σύνδεση Ιατρικής και τέχνης… Είναι ευρύ το πεδίο. Αν βρεθεί ο κατάλληλος χώρος και προχωρήσει το πλάνο μετεγκατάστασης σε ένα πιο κεντρικό σημείο, στο Ηράκλειο, το μουσείο θα γίνει ακόμα πιο προσβάσιμο, σε ντόπιους και επισκέπτες» καταλήγει η κυρία Τσαγκαράκη.

 

Διαβάστε επίσης