Οι «θησαυροί» του Μουσείου Χριστιανικής Τέχνης

Στον ιστορικό ναό της Αγίας Αικατερίνης Σιναϊτών, «ξεδιπλώνεται» η ιστορία της εκκλησιαστικής τέχνης στην Κρήτη. Μια σπάνια συλλογή από πολύτιμες εικόνες, εκκλησιαστικά κειμήλια, χειρόγραφα, ξυλόγλυπτα και άλλα αντικείμενα, από ναούς της Κρήτης.

Στο ιστορικό μετόχι της Αγίας Αικατερίνης Σιναϊτών, λίγα μέτρα μακριά από τον μητροπολιτικό ναό του Αγίου Μηνά, στην «καρδιά» του Ηρακλείου, «ξετυλίγεται» το… κουβάρι της άνθισης της εκκλησιαστικής τέχνης στην Κρήτη, από τον 14ο ως τον 19ο αιώνα. Πολύτιμες εικόνες, σπάνια χειρόγραφα, ξυλόγλυπτα, άμφια, κεντήματα και εκκλησιαστικά σκεύη, «φιγουράρουν» στις προθήκες του Μουσείου Χριστιανικής Τέχνης «Αγία Αικατερίνη Σιναϊτών» της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κρήτης και αποτυπώνουν την λαμπρή πορεία της Κρητικής Σχολής, μέσα από αντιπροσωπευτικά έργα κορυφαίων εκπροσώπων της, όπως ο Μιχαήλ Δαμασκηνός και ο Άγγελος Ακοτάντος.

μουσείο χριστιανικής τέχνης-αγία-αικατερίνη-σιναϊτών

«Από τον 13ο αιώνα ως το 1669, ο ναός της Αγίας Αικατερίνης ήταν μετόχι της ομώνυμης μονής του Σινά. Στα χρόνια της τουρκοκρατίας μετατράπηκε σε τζαμί. Εκείνη την περίοδο, προστέθηκε μάλιστα και μιναρές, που σήμερα δεν υπάρχει. Με την απελευθέρωση, ο ναός επέστρεψε στην χριστιανική λατρεία. Kαι από το 1968 ως το 2007 μετατράπηκε σε εκθεσιακό χώρο, φιλοξενώντας εικόνες και εκκλησιαστικά κειμήλια. Στην συνέχεια, η έκθεση έκλεισε, με σκοπό την δημιουργία του μουσείου, που λειτουργεί από το 2015» εξηγεί η επιμελήτρια του Μουσείου Χριστιανικής Τέχνης, Έφη Ψιλάκη.

Από τα παλαιότερα έργα που φυλάσσονται στο Μουσείο Χριστιανικής Τέχνης, ξεχωρίζουν οι φορητές εικόνες της Παναγίας Οδηγήτριας, από την μονή Αγίου Παντελεήμονος στο Φόδελε και του Χριστού Παντοκράτορος, από τον ναό της Παναγίας Γουβών Πεδιάδας. «Είναι δύο χαρακτηριστικά δείγματα του 14ου αιώνα. Με αυστηρές μορφές, λίγα χρώματα και περιορισμένη έως ανύπαρκτη κίνηση και προοπτική. Σταδιακά, πηγαίνοντας προς το δεύτερο μισό του 15ου αιώνα και φθάνοντας ως τον 18ο, παρατηρούμε σημαντικές αλλαγές. Πιο έντονα χρώματα, κίνηση, εκφράσεις στα πρόσωπα. Βλέπουμε την αναγέννηση της Κρητικής Σχολής» αναφέρει η ίδια.

άγιος-φανούριος-εικόνες-μουσείο χριστιανικής τέχνης

Η «πλούσια» συλλογή του μουσείου περιλαμβάνει επίσης εικόνες του αγίου Φανουρίου, που χρονολογούνται στο δεύτερο τέταρτο του 15ου αιώνα, έργα αγνώστων καλλιτεχνών, με μπαρόκ στοιχεία και μια σπάνια («μαδημένη» στην όψη) εικόνα του αγίου Χαράλαμπου, που φιλοτεχνήθηκε κατά την διάρκεια μιας μεγάλης επιδημίας πανούκλας, όταν οι πιστοί ζήτησαν την βοήθεια του αγίου προκειμένου να σταματήσει η εξάπλωση του λοιμού. «Σημαντική θεωρείται και η εικόνα της Παναγίας Καρδιώτισσας, που αγκαλιάζει τρυφερά τον μικρό Χριστό. Είναι ένα έργο που εντυπωσιάζει τους ξένους επισκέπτες» σημειώνει η επιμελήτρια του μουσείου.

Εικόνες του Μιχαήλ Δαμασκηνού

Στα πιο φημισμένα εκθέματα του μουσείου συγκαταλέγονται οι εικόνες του ζωγράφου Μιχαήλ Δαμασκηνού. Χρονολογούνται μεταξύ 1585 και 1591 και κοσμούσαν το τέμπλο της ιεράς μονής Βροντησίου. «Οι τρεις πρώτες εικόνες είναι αφιερωμένες στην Προσκύνηση των Μάγων, τον Μυστικό Δείπνο και την εμφάνιση του Χριστού στην Μαρία την Μαγδαληνή μετά την Ανάσταση. Διαπιστώνουμε ότι ο Δαμασκηνός… παντρεύει την παράδοση της Κρητικής Σχολής με βυζαντινά και δυτικά στοιχεία. Στην Προσκύνηση των Μάγων παρατηρούμε στριμωγμένες μορφές. Βλέπουμε αγγέλους που μοιάζουν να βγήκαν από πίνακα του Λεονάρντο Ντα Βίντσι, αλλά και μια φιγούρα που μας κοιτάζει. Εικάζουμε ότι πρόκειται για τον ίδιο τον καλλιτέχνη, για την προσωπογραφία του. Κάτι που συνήθιζε να κάνει και ο Ελ Γκρέκο στα έργα του» λέει η κυρία Ψιλάκη.

εικόνες-δαμασκηνού-μουσείο χριστιανικής τέχνης

Στον Μυστικό Δείπνο, ο Ιούδας κρατάει το πουγκί με τα 30 αργύρια. Το πουγκί, όμως, είναι ορατό μόνο στον θεατή και όχι στους υπόλοιπους μαθητές του Χριστού. Και στην εικόνα που είναι αφιερωμένη στην Ανάσταση, ο καλλιτέχνης χρησιμοποιεί φράσεις του Ευαγγελίου, ως λεζάντες στο έργο του. «Στις επόμενες εικόνες του Δαμασκηνού από την μονή Βροντησίου, έχουμε την Θεία Λειτουργία, την Θεοτόκο σε φλεγόμενη βάτο, τον Μωυσή και την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο. Πρόκειται για έργα που συγκεντρώνουν όλα τα χαρακτηριστικά της Κρητικής Σχολής. Και, την ίδια στιγμή, αναδεικνύουν την εξέλιξη και την δυναμική της».

Άμφια, σταυροί και σπάνιες εκδόσεις, στο μουσείο Χριστιανικής Τέχνης

Δίπλα στο παρεκκλήσι του Μουσείου Χριστιανικής Τέχνης, που είναι αφιερωμένο στους αγίους της Κρήτης, το βλέμμα του επισκέπτη «σκοντάφτει» στον εντυπωσιακό αρχιερατικό σάκκο (άμφιο επισκόπου, σε μωβ χρώμα με χρυσές λεπτομέρειες) του 19ου αιώνα και στα υπόλοιπα κεντητά φελόνια και επιτραχήλια, με επιγραφές, μορφές αγίων και παραστάσεις των Ευαγγελιστών.

Λίγα βήματα πιο κάτω, «περιμένει» το περίτεχνο ξυλόγλυπτο κουβούκλιο Επιταφίου του 1793, από τον παλαιό ναό Αγίου Μηνά και Παντάνασσας Ηρακλείου. Και στην πτέρυγα των χειρογράφων, φυλάσσονται σπάνιες εκδόσεις εκκλησιαστικών βιβλίων, ψαλτήρια με δερμάτινη επένδυση και ευαγγέλια διακοσμημένα με βελούδο και σφυρήλατα αργυρά μετάλλια.

κεντητός-επιτάφιος-μουσείο χριστιανικής τέχνης

Ακριβώς απέναντι, γυαλίζει, «λουσμένο» στο φως, ένα πολυκάνδηλο από κράμα αργύρου του 19ου αιώνα. Στις προθήκες, εκτίθενται, επίσης, θυμιατά, σταυροί, επάργυρα ποτήρια Θείας Κοινωνίας, κηροστάτες και ξυλόγλυπτα εξαπτέρυγα από μοναστήρια της Κρήτης, που «αγκαλιάζουν» έναν εκπληκτικής ομορφιάς κεντητό Επιτάφιο του 1538, με εικονογραφικά στοιχεία από την παράσταση του Ιησού – Αμνού. Πάνω του, υπάρχει η επιγραφή: «Την φοβεράν σου Βασιλεύ, Δευτέραν Παρουσίαν, πίστει και πόθω προσδοκώ».

Διαβάστε επίσης