Το τσουνάμι και ο σεισμός των 8 Ρίχτερ που συγκλόνισαν την Κρήτη

Το τσουνάμι και ο σεισμός των 8 Ρίχτερ που συγκλόνισαν την Κρήτη

Στις 8 Αυγούστου 1303, σημειώθηκε ένας από τους μεγαλύτερους σεισμούς που έχουν καταγραφεί μέχρι σήμερα σε όλη την Μεσόγειο. Ο φοβερός σεισμός, μεγέθους 8 Ρίχτερ (±0,3), διέρρηξε το ανατολικό τμήμα του Ελληνικού Σεισμικού Τόξου, μεταξύ Κρήτης και Ρόδου, προκάλεσε ισχυρό τσουνάμι, καταστροφές και θύματα.

Ο καταστροφικός σεισμός της 8ης Αυγούστου 1303 «χτύπησε» ανάμεσα στην Ρόδο και την ανατολική Κρήτη, συνοδεύτηκε από τσουνάμι με κύματα ύψους 5-10 μέτρων (!), κατέστρεψε κτίρια, προκάλεσε τον θάνατο πολλών ανθρώπων και «πυροδότησε» ένα «ντόμινο» σημαντικών ιστορικών εξελίξεων!

«Για τον συγκεκριμένο σεισμό και για το τσουνάμι που προκλήθηκε, αντλούμε μεγάλο πλούτο πληροφοριών από σειρά βυζαντινών, αραβικών και λατινικών ιστορικών πηγών. Ο σεισμός ήταν πολύ μεγάλος, οι ιστορικές πηγές δεν αφήνουν αμφιβολία. Πόλεις και χωριά καταστράφηκαν, κυρίως στην ανατολική Κρήτη, όπου πολλά ήταν και τα ανθρώπινα θύματα» αναφέρει στο kritimono ο διευθυντής Ερευνών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, πρόεδρος του Συστήματος της UNESCO για Προειδοποίηση για Τσουνάμι στον ΒΑ Ατλαντικό και την Μεσόγειο, Δρ. Γεράσιμος Παπαδόπουλος.

Από την επιστημονική έρευνα και, πιο συγκεκριμένα, από το μοντέλο διάδοσης του κύματος που ανέπτυξε το Εθνικό Κέντρο Προειδοποίησης για Τσουνάμι (ΕΚΠΤ) προκύπτει ότι τα κύματα έφθασαν στην Ρόδο και την Κάρπαθο μέσα σε λίγα λεπτά, αγγίζοντας σε ύψος τα 10 μέτρα! Λίγο αργότερα, τα κύματα «χτύπησαν» και την Κρήτη. Η… «επιδρομή» στην παράκτια ζώνη του Χάνδακα (του σημερινού Ηρακλείου) ήταν τόσο βίαιη, ώστε σκοτώθηκαν πολλοί άνθρωποι και καταστράφηκε μεγάλος αριθμός κτιρίων.

tsounami-seismosΤσουνάμι 1303: Μοντέλο των χρόνων άφιξης του κύματος ανά πεντάλεπτο και ύψη του κύματος σε μέτρα (από Μ. Χαραλαμπάκη και Γ. Παπαδόπουλο, ΕΚΠΤ).

 

Σε Αλεξάνδρεια και Μέση Ανατολή

Στην Αλεξάνδρεια, το κύμα έφθασε σε περίπου μία ώρα, με ύψος τουλάχιστον 5 μέτρων. Και στις ακτές της Μέσης Ανατολής, τα πρώτα κύματα εμφανίστηκαν μετά από περίπου μιάμιση ώρα. «Στην Αλεξάνδρεια και στην Bab-Al-Bahr της Αιγύπτου, η θάλασσα κατέκλυσε την παράκτια ζώνη και προκάλεσε σοβαρές βλάβες σε λιμενικές εγκαταστάσεις. Το κύμα τσουνάμι έφθασε μέχρι το Acre (Akko) της Παλαιστίνης, σήμερα του Ισραήλ. Η θάλασσα πλημμύρισε την παράκτια ζώνη, παρέσυρε και έπνιξε πολλούς ανθρώπους. Το τσουνάμι, στο πέρασμά του, ίσως προκάλεσε βλάβες και στην Ρόδο, παρά το γεγονός ότι κάτι τέτοιο δεν αναφέρεται ρητά στις ιστορικές πηγές. Η υπόθεση αυτή, όμως, υποστηρίζεται έμμεσα από τα γεωλογικά ευρήματα του τσουνάμι» εξηγεί ο κ. Παπαδόπουλος.

Διεθνής ερευνητική ομάδα Ιαπώνων, Ελλήνων και Τούρκων επιστημόνων (στην οποία συμμετείχε και ο ίδιος), εντόπισε, πριν από μερικά χρόνια, γεωλογικά ευρήματα – αποδείξεις για παλαιό τσουνάμι, στην παράκτια ζώνη του Dalaman (νοτιοδυτική Τουρκία, απέναντι από την Ρόδο).

Γεράσιμος Παπαδόπουλος«Εκεί βρέθηκαν τρία στρώματα θαλάσσιας άμμου, που αποδόθηκαν σε τρία, αντίστοιχα, ιστορικώς γνωστά τσουνάμι, που προκλήθηκαν από ισάριθμους ισχυρούς σεισμούς. Το αρχαιότερο στρώμα αποδόθηκε, ακριβώς, στο μεγάλο τσουνάμι του 1303. Από τις διαθέσιμες ιστορικές πληροφορίες για τις επιπτώσεις του σεισμού, υπολόγισα ότι το μέγεθός του ήταν περίπου 8,0 (±0,3) Ρίχτερ. Γεγονός που δικαιώνει τον ισχυρισμό ότι πρόκειται για έναν από τους μεγαλύτερους σεισμούς που έγιναν ποτέ στην Μεσόγειο. Πιστεύω ότι αυτός ο σεισμός έγινε κατά μήκος της επαφής των δύο λιθοσφαιρικών πλακών, της Αφρικανικής και της Ευρασιατικής, που συγκρούονται κατά μήκος του Ελληνικού Τόξου» τονίζει ο κ. Παπαδόπουλος.

Τα ιστορικά γεγονότα που προκάλεσε ο σεισμός

Ο φοβερός σεισμός της 8ης Αυγούστου 1303 έδωσε στους Τούρκους την ευκαιρία να επιτεθούν στην Ρόδο. «Από τον Βυζαντινό ιστορικό Παχυμέρη, μαθαίνουμε ότι η Ρόδος ανετράπη εξαιτίας αυτού του σεισμού». Στην Κρήτη, ο ελληνικός πληθυσμός προσπάθησε να αξιοποιήσει την μεγάλη αναταραχή που προκάλεσε ο σεισμός και να επαναστατήσει κατά των Ενετών. «Ωστόσο, ο Αλέξιος Καλλέργης, γόνος μεγάλης κρητικής οικογένειας, ήρθε σε συμφωνία με τους Ενετούς και η επανάσταση ματαιώθηκε».

«Απροετοίμαστοι για σεισμούς και τσουνάμι τέτοιου μεγέθους»

Πολύ ισχυροί σεισμοί, όπως ο σεισμός του 1303, εμφανίζονται σε πολύ αραιά χρονικά διαστήματα, κατά μήκος του Ελληνικού Τόξου. «Προς το παρόν δεν διαθέτουμε ιστορικές ή γεωλογικές μαρτυρίες για το πότε μπορεί να έγινε ο προηγούμενος εξίσου μεγάλος σεισμός, στην περιοχή μεταξύ Κρήτης και Ρόδου. Γι’ αυτόν τον λόγο, δεν έχουμε ενδείξεις για τον χρόνο επανάληψης ενός τέτοιου μεγάλου σεισμού. Γνωρίζουμε ότι, το 365 μ.Χ., ένας εξίσου μεγάλος σεισμός, με τσουνάμι, εκδηλώθηκε στο δυτικό τμήμα του Ελληνικού Τόξου, μεταξύ δυτικής Κρήτης και Πελοποννήσου. Σεισμοί ίδιοι με του 365 και του 1303 μ.Χ. θα συμβούν και στο μέλλον. Και πιθανότατα θα προκαλέσουν πάλι μεγάλα και καταστροφικά τσουνάμι. Δυστυχώς, η αντισεισμική πολιτική της χώρας ποτέ δεν έλαβε υπόψη της αυτό το ενδεχόμενο, για το οποίο η Ελλάδα είναι απροετοίμαστη».

Ο ρόλος του Εθνικού Κέντρου Προειδοποίησης για Τσουνάμι (ΕΚΠΤ)

Σχετικά με την «απειλή» του τσουνάμι, τα τελευταία χρόνια, έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος, λόγω της λειτουργίας και ανάπτυξης του ΕΚΠΤ (θεσμοθετήθηκε το 2010). Το ΕΚΠΤ, που λειτουργεί ως ειδική μονάδα του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, πιστοποιήθηκε διεθνώς το 2016. Και αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες του Συστήματος της UNESCO για Προειδοποίηση για Τσουνάμι στον ΒΑ Ατλαντικό και την Μεσόγειο. Τα άλλα 3 Κέντρα έχουν την έδρα τους στην Γαλλία, την Ιταλία και την Τουρκία.

παλιρροιογράφος-ιεράπετρα-για-τσουνάμιΟ παλιρροιογράφος του ΕΚΠΤ στην Ιεράπετρα

Ενδεικτικό στοιχείο για τον σημαντικό ρόλο του ΕΚΠΤ, σε διεθνές επίπεδο, είναι ότι η Πολιτική Προστασία του Ισραήλ, που ανησυχεί για το ενδεχόμενο εκδήλωσης ενός ισχυρού τσουνάμι, όπως εκείνο του 1303, έχει ζητήσει δύο φορές την συνδρομή της ελληνικής πλευράς (το 2016 και το 2017), για διμερείς ασκήσεις τσουνάμι.

παλιρροιογράφος-κάσος-ΕΚΠΤΟ παλιρροιογράφος του ΕΚΠΤ στην Κάσο

Σήμερα, το ΕΚΠΤ, εκδίδει προειδοποιήσεις μέσα σε 5-15 λεπτά από την γένεση ενός ισχυρού υποθαλάσσιου σεισμού, στην ευρύτερη περιοχή της Ελλάδας. Χρόνος που αναμένεται να μικρύνει ακόμα περισσότερο, στο άμεσο μέλλον. Ωστόσο, η πρόοδος αυτή, δυστυχώς, δεν αποτυπώνεται στην αντιμετώπιση κρίσεων. «Το προειδοποιητικό μήνυμα αποστέλλεται στην Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας. Εκείνη έχει την ευθύνη της άμεσης προώθησής του, προς αποδέκτες που θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν την προειδοποίηση. Τα μέχρι τώρα αποτελέσματα είναι πενιχρά, επειδή, απλούστατα, τα μηνύματα είτε… χάνονται στην διαδρομή, είτε φθάνουν πολύ αργά στους τόπους που απειλούνται. Θα πρέπει να υπάρξει βελτίωση και στον τομέα αυτό, πολύ γρήγορα» αναφέρει ο κ. Παπαδόπουλος.

Διαβάστε επίσης