Ο πρωτεργάτης της κρητικής αρχαιολογίας

Ο πρωτεργάτης της κρητικής αρχαιολογίας

Η ζωή και το έργο του αρχαιολόγου, ιστορικού, φιλόλογου και λαογράφου, Στέφανου Ξανθουδίδη, που έβαλε τα θεμέλια της αρχαιολογικής έρευνας στην Κρήτη. Η πορεία του στον χώρο της αρχαιολογίας και των γραμμάτων, η “κληρονομιά” που άφησε στις επόμενες γενιές και η αγάπη του για την Κρήτη και το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου.

Οι Ηρακλειώτες περνούν βιαστικά δίπλα του. Οι τουρίστες που επισκέπτονται το Αρχαιολογικό Μουσείο, στέκονται για λίγο μπροστά του, βγάζουν μια – δυο φωτογραφίες και ύστερα «χάνονται» στα στενά γύρω από την πλατεία Ελευθερίας. Ελάχιστοι προσπαθούν να διαβάσουν την επιγραφή στην βάση του γλυπτού, που είναι αφιερωμένο σε έναν από τους ανθρώπους που έβαλαν την «σφραγίδα» τους στην πορεία της αρχαιολογικής έρευνας στην Κρήτη.

Ο αρχαιολόγος, ιστορικός, φιλόλογος και λαογράφος, Στέφανος Ξανθουδίδης, γεννήθηκε στο Αβδού το 1864. Σπούδασε φιλολογία στο πανεπιστήμιο Αθηνών και δίδαξε στο Γυμνάσιο Νεαπόλεως και στο Κρητικό Γυμνάσιο Ηρακλείου. Υπήρξε γραμματέας του Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Ηρακλείου και συνεργάστηκε στενά με τον φιλάρχαιο γιατρό και ιδρυτή της πρώτης «Αρχαιολογικής Υπηρεσίας», Ιωσήφ Χατζηδάκη.

στέφανος-ξανθουδίδης

Ο Στέφανος Ξανθουδίδης

Το 1899 διορίστηκε Έφορος Αρχαιοτήτων Κρήτης. Το 1915 μετακινήθηκε στην 10η Αρχαιολογική Περιφέρεια. Και από το 1923 ως το τέλος της ζωής του, βρέθηκε στο «τιμόνι» του Αρχαιολογικού Μουσείου Ηρακλείου.

Μελέτες, συγγράμματα και ανασκαφές

Ο Στέφανος Ξανθουδίδης πραγματοποίησε ανασκαφές σε πολλές περιοχές της Κρήτης (Φαιστός, Γόρτυνα, Κοκκίνη Χάνι, Σητεία κ.ά.). Ασχολήθηκε συστηματικά με την ιστορία του νησιού (κυρίως με την περίοδο την Ενετοκρατίας), μελέτησε σε βάθος την κρητική διάλεκτο και άφησε ως «κληρονομιά» σπουδαίες αρχαιολογικές μελέτες, ιστορικά βιβλία και συγγράμματα λαογραφικού περιεχομένου. Ανάμεσά τους, η περίφημη μελέτη «Οι θολωτοί τάφοι της Μεσαράς» που μεταφράστηκε στα αγγλικά και εκδόθηκε από το πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ. Επίσης, η «Επίτομος Ιστορία της Κρήτης», το βραβευμένο ιστορικό έργο «Η Ενετοκρατία εν Κρήτη και οι κατά των Ενετών αγώνες των Κρητών», τα «Ποιμενικά Κρήτης», αλλά και η λαϊκή έκδοση του Ερωτόκριτου, με γλωσσικές και ερμηνευτικές σημειώσεις.

Δεν άφησε την Κρήτη

Ο Στέφανος Ξανθουδίδης αγωνίστηκε για την προστασία και ανάδειξη των μνημείων και αρχαιολογικών χώρων της Κρήτης και ανέλαβε με προθυμία το έργο της ταξινόμησης των βιβλίων της Βικελαίας Βιβλιοθήκης. Το 1918, η Φιλοσοφική Σχολή του πανεπιστημίου Αθηνών τού πρόσφερε την θέση του καθηγητή της έδρας Μεσαιωνικής και νέας Ελληνικής Γλώσσας και Φιλολογίας. Ο ίδιος όμως αρνήθηκε ευγενικά, καθώς ήθελε να συνεχίσει το έργο του στην Κρήτη. Τιμήθηκε με τον Αργυρό Σταυρό των Ιπποτών από το ελληνικό κράτος. Και το 1928, εξελέγη αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Στις 18 Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους, άφησε την τελευταία του πνοή, καθώς υπέστη καρδιακή ανακοπή ενώ βάδιζε προς το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου, που τόσο πολύ αγαπούσε.

Διαβάστε επίσης